Aziz vatanın her karış toprağında aziz şehitlerimizin mübarek kanlarıyla ıslandığını, her karış toprağında, şehit bir askerin mübarek bir parçasının olduğunu birçoklarımız söylese de, her seferinde temcit pilavı gibi önümüze konan şehitlik masallarını anlatan hikayeler den gına geldi düşüncesinde olanlara, tarihin tozlu sayfalarından bir iki kıssayı yerli ve yabancı kaynaklardan paylaşalım.
Yıl 1829. Temmuz ayı ortaları. General Kont Paskewich komutasındaki Rus birlikleri Erzurum’u işgal ederek, General Burdzof’u da Baybut’u işgal etmesi için görevlendirir.
13 Temmuz 1829’da Bayburt’u işgal edip yününü Gümüşhane’ye çevirir. Bu arada Osmanlı birliklerinin Aydıntepe (Hart) ovasında toplandıklarını haber alarak yönünü buraya çevirir.
İşte asıl macerada burada başlıyor. İlk kez doğuda ki bu Osmanlı sınırını kuvvetli bir mukavemet görmeden ilerleyen Rus askerleri tam bu noktada çakılı kalır. Erzurum ve Bayburt yöresi ilk kez yüzyıllardan beri düşman askerinin ayakları altın da çiğnenmektedir. O güne kadar işgal nedir bilmeyen bu bölgenin halkı, ilk olarak bir düşman görmekte, ilk olarak bir düşman tarafından yurtları işgal edilmektedir. Tabii talanlar ve yağmalar konumuzun dışındadır. Şurayı bahsetmeden geçemiyiceğim. Bayburt kalesi ve kale içindeki mahalle ilk olarak Rus toplarıyla bu savaşta tahrip edilir.
Az sayıda asker ve çoğunluğu milis kuvvetleriyle vatanlarını savunmaya azmetmiş yöre halkı Ruslara karşı birleşerek bir savunma cephesi kurarlar. Milis kuvvetlerin başında bulunan Hacı Osman Efendi Aydıntepe (Hart) ovasını bir bataklığa çevirerek Rus ordusunu perişan eder. İkinci bir Rus taarruzun da Hacı Osman Efendi ile beraber birçok vatan evladı şehit olmuştur. Ama bu savunma Rus ordusuna ağıra mal olur ve ilerleyemezler. En ağırı ise General Burdzof’un ölümüdür. Bu ölüm Rus askerlerinde moral bozukluğuna ve büyük bir üzüntü, yılgınlığa sebep olur.
Bir müddet sonrada harp biter sulh olur. Rus ordusu geldiği gibi giderler. Tabii bu gidiş yakıp yıkarak, büyük bir talan yaparak olur.
Bu konuya Rus yazar Aleksandr Puşkin “Erzurum Yolculuğu” adlı eserinde şöyle yer verir.
“19 Temmuz günü Kont Paskeviç’le vedalaşmaya gittiğimde büyük bir keder içinde buldum onu. General Burtsov’un Bayburt dolaylarında vurulduğu yolunda acı bir haber, gelmişti. Yazık olmuştu yiğit Burtsov’a. Bu olay sayıca çok az olan ordumuzu da çökerte bilir. Yabancı bir ülkenin derinliklerine ilerisine ilerlemiş; bize diş bileyen, ilk başarısızlık haberi üzerine ayaklanmaya hazır bir halkla kuşatılmıştık. Savaş yeniden başlamıştı. Kont sonraki olaylarında tanığı olmamı önerdi. Fakat ben bir an önce Rusya’ya dönmek istiyordum artık…”
Yıl 1916. Dünya harbinin en kızgın zamanları. Kop dağlarında 35.000 ila 70.000 şehit vererek geri çekilen ordumuz, ağır ağır savunma savaşı vererek Bayburt’a kadar gelir. Vatanın her karış toprağını Ruslara pahalıya mal eden şanlı ordumuz Rüştü köyünün kuzeyinde mevzilenir. Karşılarında 18. Türkistan Alayı ve Sibirya Kazak Tugayı vardır. Burada kanlı çarpışmalar olur ve Rus piyadesi ilerleyemez. Sibirya Kazak süvarilerini hücuma kaldıran Ruslar, Ordumuzun sol kanadını bozarlar. Ama bir makineli tüfek çavuşu tek başına mermileri bitene kadar savaşır ve süvari bölüğünün yarısını yok eder kendiside şahadet şerbetini içer.
Memleketimizin hangi toprağı şehit kanıyla sulanmamıştır ki. Soğanlı dağlarımı? Masat Deresi mi? Aydıntepe Yaylaları mı? Alapelit, Çamlıkoz dağlarımı? Mescitli, Pulur, Otlukbeli, Zülfe, Kemer, Haldizen, dağları mı? Sarımeşe Tepeleri mi?
Hangi bir tepeye baksak, hangi bir yöne yönelsek muhakkak ki bir şehitlik ve şehit kanın suladığı bir toprak parçası görürüz. Yeter ki bakmasını bilelim. Biz saygıda kusur etmeyelim, onlar kanlarını çoktan helal ettiler.
Şimdiye kadar anlattıklarımız kayıtlara, belgelere geçen yerler. Ya belgelere geçmeyenler. Öyle bilmeliyiz ki her bir şehidin başına bir taş dikmeye kalksak memlekette taş kalmaz. Her bir şehide bir türbedar tayin etsek memlekette adam kalmaz.
Bir toprak parçasının vatan olabilmesi için uğrunda kan dökülmesi can verilmesi lazımdır. Bu bedel aziz vatan için fazlasıyla ödenmiştir.
Dur yolcu bilmeden gelip bastığın
Bu toprak, bir devrin battığı yerdir
Eğil de kulak ver, bu sesiz yığın
Bir vatan kalbinin attığı yerdir.
Bu ısısız gölgesiz yolun sonunda
Gördüğün bu tümsek, Anadolu’nda
İstiklal uğrunda, namus yolunda
Can veren Mehmet’in yattığı yerdir.
Necmettin Halil ONAN
Hacı Osman Efendi: Esasen Çayıryolu (sünür) köyünden olup ulemadan müderristir. 1828 Osmanlı-Rus savaşında milis kuvvetlerinin başında Aydıntepe (Hart) ovası savunmasını yapıp Ruslara ağır bir yenilgi tattırmıştır. İkinci bir taarruzda şehit edilmiştir. Kabri Aydıntepe ilçesi Merkez camiinin kıble tarafında bulunmaktadır. Ruhu şad olsun.
Aleksandr Sergiyeviç Puşkin (1799–1837): Rus şair, roman, öykü ve oyun yazarıdır. Modern Rus Edebiyatının ilk önemli yazarıdır. 6 Haziran 1799’da Moskova’da doğdu, 10 Şubat 1837’de Sanpetersbur (Lelingırat) ta bir düelloda hayatını kaybetmiştir.
KAYNAKÇA: Bayburt Şehitler Albümü
Bayburt Tarihi (Bayburt Valiliği)
Aleksander Puşkin (Erzurum Yolculuğu)
Konu Hakkında Teşekkür Edip Paylaşımcıya Destek Olabilirsiniz.
